Nỗi lo từ nước ngầm: Tác hại của amôni trong nước cấp

Posted on February 27, 2010

0


nHà Nội Mới – 29/10/2003
Tài liệu Hướng dẫn về chất lượng nước uống của Tổ chức Y tế thế giới cũng như Tiêu chuẩn 1329/2002 (Bộ Y tế) không coi amôni là chất gây nguy hại cho sức khoẻ con người mà xếp vào nhóm các chất có thể làm người dùng nước than phiền vì lý do cảm quan (mùi , vị).

Vận hành xử lý nước sạch tại Nhà máy nước Cáo Đỉnh (Từ Liêm)

Tuy nhiên, amôni lại là yếu tố gây cản trở trong công nghệ xử lý nước cấp thể hiện ở hai khía cạnh. Thứ nhất, nó làm giảm tác dụng của clo là tác nhân sát trùng chủ yếu áp dụng ở các nhà máy nước (NMN) Việt Nam, do phản ứng với clo tạo thành monocloamin là chất sát trùng thứ cấp hiệu quả kém clo hơn 100 lần. Thứ hai, amôni cùng với một số vi lượng trong nước (hữu cơ, phốt pho, sắt, mangan) là thức ăn để vi khuẩn phát triển, gây hiện tượng không ổn định sinh học của chất lượng nước sau xử lý. Nước có thể bị đục, đóng cặn trong hệ thống dẫn, chứa nước. Nước bị xuống cấp về các yếu tố cảm quan. Đây chính là khía cạnh được giới khoa học các nước phát triển quan tâm nhiều vào những năm 1980-1990 và là cơ sở của phương pháp xử lý – ổn định nước cấp bằng vi khuẩn.

Một hiện tượng nữa cần được quan tâm là khi nồng độ amôni trong nước cao, rất dễ sinh nitrit (NO2). Trong cơ thể động vật, nitrit và nitrat có thể biến thành N – nitroso – là tiền chất có tiềm năng gây ung thư. Mặc dù bằng chứng dịch tễ học chưa đầy đủ về tác hại đối với con người, nhưng Tổ chức Y tế thế giới cũng như Tiêu chuẩn 1329/2002 (Bộ Y tế) đã đề ra mức giới hạn 3 và 50mg/l đối với nitrit và nitrat tương ứng nhằm ngăn ngừa bệnh mất sắc tố máu (methaemoglobinaemia) đối với trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi.

Chất lượng và công nghệ xử lý nước hiện hành

Hà Nội là thành phố lớn duy nhất ở Việt Nam hoàn toàn sử dụng nước ngầm làm nguồn nước cấp. Chất lượng nước cấp liên quan chặt chẽ đến chất lượng nước ngầm thô nên các cơ quan hữu trách của TƯ cũng như thành phố đặc biệt quan tâm. Trong những năm 90, ít nhất đã có hai dự án khảo sát đánh giá chất lượng nước ngầm. Đó là đề tài Điều tra, đánh giá và xây dựng phương án bảo vệ nước dưới đất thành phố Hà Nội khỏi bị ô nhiễm và cạn kiệt (1997) và dự án ảnh hưởng quá trình đô thị hoá lên chất lượng nước ngầm thành phố Hà Nội do Cơ quan Nghiên cứu địa chất Anh (British Geological Survey – BGS) cùng Tổng cục Địa chất Việt Nam thực hiện 1996.

Ngoài ra, còn phải kể đến hệ thống các giếng quan trắc quốc gia do Liên đoàn Địa chất thuỷ văn – Địa chất công trình miền Bắc quản lý và Phòng Kiểm tra chất lượng của Cty Kinh doanh nước sạch Hà Nội luôn cung cấp số liệu định kỳ. Tất cả các nguồn số liệu đều khẳng định nhiều vùng nước ngầm nhiễm amôni ở mức độ khác nhau, nặng nhất là phía Nam. Đây cũng là lẽ bình thường vì bản chất của nước ngầm là chứa các chất trong địa tầng có thể tan trong nước, trong đó có amôni là sản phẩm phân huỷ yếm khí các chất hữu cơ mà trong các địa tầng luôn có sẵn, đặc biệt là khu vực phía Nam Hà Nội, nơi có lớp than bùn khá lớn. Tuy nhiên, các nghiên cứu nói trên còn chưa cho phép kết luận rõ ràng là nước ngầm có bị nhiễm các chất thải có nguồn gốc do hoạt động của con người hay không .

Để nói về chất lượng nước cấp Hà Nội cần xem xét công nghệ xử lý nước ngầm. Hệ thống cấp nước Hà Nội là hệ xử lý nước công nghiệp đầu tiên của Việt Nam do người Pháp xây dựng với NMN đầu tiên là NMN Yên Phụ vào năm 1908. Giai đoạn phát triển đột phá là 1980-1990 ứng với các dự án do FINIDA, Cầu JAICA do Chính phủ Phần Lan và Nhật viện trợ. Khi đó, nhận thức về amôni và phương tiện để xử lý nó mặc dù còn hạn chế, nhưng mục tiêu đặt ra là nặng về số lượng, sao cho nhanh chóng nâng công suất và số người được hưởng nước nhà máy. Công nghệ xử lý mới tập trung giải quyết vấn đề sắt, mangan còn amôni chưa xử lý được. Xin lưu ý, những nồng độ amôni cao cỡ 10-20mg/l như phía Nam Hà Nội rất ít gặp đối với các chuyên gia nước ngoài, ngay cả ở Châu Âu họ cũng chỉ có kinh nghiệm xử lý dưới 10mg/l và phải những năm 1980 mới thực hiện tốt. Về vấn đề xử lý amôni, Hà Nội đi tiên phong trong cả nước.

Năm 2000 Sở KHCNMT Hà Nội đã tổ chức đề tài Nghiên cứu xử lý nước ngầm nhiễm bẩn amôni. Đề tài đã được nghiệm thu và năm 2003 đã chuyển thành Dự án pilot chạy thử ở Pháp Vân. Ngoài ra, TT KHTN&CNQG cũng có hai đề tài nghiên cứu xử lý amôni trong nước, một bằng công nghệ hấp phụ và một bằng công nghệ vi sinh, cả hai đề tài đều xử lý tốt amôni ở qui mô nhỏ. Song song phải kể đến Dự án cấp nước 1A đã có hợp đồng tư vấn với Cty Water & Soil để bổ sung thiết kế xử lý amôni cho NMN Nam Dư xây mới. Với hàng loạt cố gắng kể trên, hy vọng trong vài năm tới ngành nước Hà Nội sẽ giải quyết tốt vấn đề amôni.

  • HNM
Advertisements